Expertguide voor eigenaren van (beginnend) eczeemgevoelige paarden, opbouwprotocol richting voorjaar.
Zomereczeem voelt als een probleem van het voorjaar en de zomer: zodra de eerste insecten er zijn, zie je jeuk, onrust en schuren toenemen. Toch wordt de overreactie van het lichaam zelden pas in april of mei bepaald. Wat je in de winter doet, telt mee. Niet omdat winter per definitie een risicoseizoen is, maar omdat dit vaak het moment is waarop je wél rust en tijd hebt om het fundament te versterken: darmflora, darmbarrière en immuunbalans.
In deze expertguide kijken we klinisch naar het mechanisme achter dat fundament. Je krijgt inzicht in de rol van korteketenvetzuren (SCFA’s), met speciale aandacht voor butyraat, en je krijgt een praktisch opbouwprotocol dat je richting het voorjaar kunt gebruiken. Geen harde claims, wel een onderbouwde route die in de praktijk vaak logisch is bij eczeemgevoelige paarden.
Bij ernstige of aanhoudende klachten (zoals langdurige diarree, gewichtsverlies, pijnsignalen of heftige ontstekingsreacties): overleg altijd met je dierenarts.
De darmflora, ookwel het microbioom, is het geheel aan micro-organismen in het maagdarmkanaal. Bij paarden speelt vooral de achterdarm, bestaande uit het caecum en colon een hoofdrol: daar wordt ruwvoer gefermenteerd. Dat proces levert energie op, maar óók stoffen die direct communiceren met de darmwand en het immuunsysteem.
Bij een eczeemgevoelig paard is dat relevant omdat zomereczeem zelden alleen “een huidkwestie” is. Het is een immuunreactie op prikkels zoals insectenspeeksel. De mate waarin het lichaam rustig of juist sterk reageert, hangt vaak samen met de totale prikkelbalans in het hele lichaam. De darmbarrière, ontstekingsgevoeligheid en immuunregulatie spelen daarin mee als risicofactoren.
Wanneer het microbioom vezels en restkoolhydraten fermenteert, ontstaan short-chain fatty acids (SCFA’s), vooral acetaat, propionaat en butyraat. SCFA’s zijn voor ons paard geen bijproducten, maar functionele voedingsstoffen: ze zijn zowel brandstof als signaalstoffen voor de darm en het immuunsysteem.
Dat is precies waarom “gezonde darmflora” meer betekent dan alleen “geen diarree”. Het gaat om een stabiele fermentatie die de darmwand voedt en een omgeving creëert waarin het immuunsysteem normaal kan functioneren.
Butyraat krijgt in de literatuur veel aandacht omdat het meerdere lagen tegelijk raakt. Allereerst als energiebron voor ons paard en voor de darmwandcellen. Darmwandcellen vernieuwen snel en hebben een hoge energiebehoefte; in andere diersoorten wordt butyraat beschreven als een substantiële brandstof voor colonocyten en gekoppeld aan een goed functionerend darmslijmvlies.
Daarnaast is butyraat sterk verbonden met de barrièrefunctie van de darmwand. Een barrière die goed sluit betekent dat het immuunsysteem minder vaak onnodig geprikkeld wordt door componenten die in de darm horen te blijven, zoals schadelijke bacteriën. In de praktijk zie je bij paarden met een gevoelige darm vaak dat alles samenhangt: meststabiliteit, buikcomfort, stressreactiviteit en huid/vachtconditie. Het is geen 1-op-1 relatie, maar wél een patroon dat je serieus mag nemen in preventieve opbouw.
Het grootste deel van het immuunsysteem, tot wel 80%, staat in contact met de darm. Via de darm komt dagelijks de meeste binnen, zoals: vezels, suikers, bacteriële fragmenten, stresssignalen via het zenuwstelsel. SCFA’s worden in immunologische literatuur beschreven als belangrijk voor het beschermen van de darmbarrière en het reguleren van immuunresponsen.
Voor eczeemgevoelige paarden vertaalt dit niet naar “dit voorkomt jeuk”, maar naar: een darmomgeving die goed functioneert, kan bijdragen aan een lichaam dat minder snel in een overprikkelde stand schiet wanneer de externe belasting toeneemt.
In het voorjaar komt vaak meer dan één verandering tegelijk: insectendruk, weidegang, soms andere rantsoenen en meer trainingsopbouw. Bij een gevoelig paard kan die stapeling de balans verstoren. Een preventieve aanpak werkt daarom het best wanneer je ruim vóór die stapeling begint, zodat het systeem al rustiger draait wanneer het seizoen omslaat.
Dit protocol is bewust praktisch en actiegericht. Zie het als een route.
Fase 1 (week 0–2): stabiliseer het fundament
Je start met voorspelbaarheid. Het microbioom houdt van regelmaat, en juist bij eczeemgevoelige paarden zie je vaak dat schommelingen in ruwvoer, voertijden, krachtvoer of stress zich vertalen naar schommelingen in mest en comfort.
In deze fase maak je het rantsoen zo consistent mogelijk: goed ruwvoer staat centraal. Eventuele veranderingen voeren we langzaam in en we kijken kritisch naar snelle koolhydraten die de achterdarm kunnen uitdagen. Tegelijk maak je een nulmeting. Niet met een spreadsheet, maar met simpele observaties: hoe stabiel is de mest, hoe vaak zie je mestwater, hoe voelt je paard in zijn buik (ook rond stress of training) en hoe is de algemene huid- en vachtkwaliteit.
Fase 2 (week 2–10): gerichte ondersteuning met Happy Belly Solid (calciumbutyraat)
Wanneer de basis rustiger is, voeg je gerichte ondersteuning toe. Happy Belly Solid is een prebioticum op basis van calciumbutyraat: een verbinding van boterzuur (butyraat) en calcium. Boterzuur is een korteketenvetzuur en staat bekend als energiebron voor darmcellen en ondersteuning van normale darmfunctie; in de literatuur wordt butyraat daarnaast gekoppeld aan barrièrefunctie en immuunmodulatie.
In de praktijk past deze route vaak bij paarden met wisselende mest of mestwater, paarden die gevoelig reageren op voer of stress, paarden met een antibioticageschiedenis en paarden die eczeemgevoelig zijn en preventief richting voorjaar willen opbouwen. Ook bij oudere paarden kan ondersteuning van darmfunctie en vertering passen, zeker in periodes waarin het lichaam veel schakelt (zoals verharen).
Belangrijk in deze fase is dat je effect meetbaar houdt. Kies één of twee vaste signalen die jij betrouwbaar kunt volgen, zoals meststabiliteit en buikcomfort. Huid en vacht kun je als ondersteunende graadmeter gebruiken, maar verwacht daar in de winter niet altijd een spectaculair “voor/na”-moment van.
Happy Belly Solid werkt in de praktijk juist zo gericht omdat het calciumbutyraat gecoat is. Die coating is geen detail, maar essentieel: zonder bescherming zou een deel van het boterzuur al vroeg in het maagdarmkanaal vrijkomen en daar minder effectief zijn voor de plek waar je het uiteindelijk wilt hebben. Door de beschermlaag kan het product de passage door de maag beter doorstaan en komt het beschikbaar in de (dikke) darm, waar butyraat bedoeld is om de darmcellen te voeden en de darmwand (“barrière”) te ondersteunen. Je ziet die coating zelfs terug in het product: het zijn herkenbare kleine granules/korreltjes. Daarmee lever je dus niet zomaar “iets voor de darm”, maar een werkzame stof die ontworpen is om op de juiste plek zijn ondersteunende rol te spelen.
Fase 3 (week 6–10): evalueren en finetunen
Als je weinig verandering ziet, ga dan niet meteen harder stapelen met extra’s. Kijk eerst systematisch of de basis écht klopt: ruwvoerkwaliteit, (verborgen) zetmeelbelasting, kauwfunctie/gebit, wormdruk en stressbronnen. Blijft de mest afwijkend of zijn er duidelijke pijnsignalen, dan is het verstandig om diagnostiek via je dierenarts te overwegen in plaats van eindeloos bijsturen op supplementniveau.
Om dit protocol werkbaar te houden, zijn dit de drie observaties die in de praktijk het meest richting geven:
Een gezond microbioom produceert SCFA’s, en butyraat is daarin een sleutelstof omdat het darmcellen voedt, de barrièrefunctie ondersteunt en immuun routes kan helpen reguleren. Voor eczeemgevoelige paarden is het logisch om in de winter of vroege voorjaar te starten met opbouw: je werkt preventief aan de basis, voordat de externe prikkels van het seizoen toenemen.
Wil je dat we met je meekijken welke stap het best past bij jouw paard en jullie rantsoen? Neem gerust contact op voor persoonlijk advies.
Literatuur
